STICHTING ORANJEWOUD HISTORIE

DRANKMISBRUIK IN ORANJEWOUD

Aan het begin van de 20e eeuw werden Heerenveen en de omliggende regio’s in Friesland gekenmerkt door aanzienlijke armoede en wijdverbreid drankmisbruik.

De economische omstandigheden waren zwaar, met name voor arbeiders en kleine boeren, wat leidde tot financiële onzekerheid en sociale problemen.

In reactie op deze problemen ontstonden er aan het eind van de 19e en het begin van de 20e eeuw verschillende initiatieven om drankmisbruik te bestrijden en de leefomstandigheden te verbeteren. Zo werden er temperance-bewegingen (leden werden geheelonthouders/ tempeliers genoemd) opgericht die pleitten voor matiging of volledige onthouding van alcohol.

Ook bewoners van ons dorp waren daarin actief.

Herinneringen van Janke de Vries-Tadema

Lees het verhaal van mevr. Janke de Vries-Tadema.

Zij werd geboren op 31 december 1887 en overleed op 6-4-1978.
Samen met haar echtgenoot woonde zij tot 1931 in het koetshuis van Oranjestein . Na het overlijden van haar echtgenoot dhr. Jurrit de de Vries is ze gaan wonen op Kon. Julianaweg 23.

Dhr. Gerard van der Werf, hij is de echtgenoot van haar kleinkind mevr. Elske van der Werf – de Vries, had een jaar voor haar overlijden een gesprek met haar.

Mevr. Janke de Vries – Tadema vertelde dat haar vader voerman en arbeider was en fel voorvechter van de idealen van Domela Nieuwenhuis. “Ik heb zijn idealen meegekregen. Hij was een fel drankbestrijder en één van de oprichters van de blauwe knoop in het Aurorahuis, dus ik werd als kind ook lid en ben dat nu nog. Ik ben trots op mijn onderscheiding die ik in 1958 kreeg ter ere van mijn 40-jarig lidmaatschap”.

Op deze onderscheiding staan de letters O G. Dit staat voor Organisatie Geheelonthouders. In 1962 werd de naam gewijzigd in ANDO. (Algemene Nederlandse Drankbestrijders Organisatie)

Mevrouw Elske van der Werf-de Vries kan zich herinneren dat ze door haar beppe werd meegenomen tijdens optochten van de Tempeliers. Ook herinnert zij zich dat er na afloop optredens waren in de Hepkema’s bosjes in Heerenveen.

Foto genomen op zondag 20 juni 1937 te Bakkeveen waar mevr. J. de Vries-Tadema vaandeldraagster is.

Het Aurorahuis

Het Aurorahuis in Heerenveen waar mevr. J.de Vries-Tadema aan refereert, stond aan de Verlengde Dracht (op de plek waar nu 2025 de Kruiskerk/”Wonen bij September“ staat).
Het was voorheen een oud kerkje dat omgebouwd werd tot ontmoetingscentrum voor socialisten en drankbestrijders: Volkscafé “Aurora” Billard.

Het verhaal wil dat Domela Nieuwenhuis  (“Us Verlosser” genoemd) hier met zijn vierde vrouw de wittebroodsweken doorbracht.

Het Aurorahuis aan de Verlengde Dracht in Heerenveen.

Tijdens Volksmeetings, georganiseerd door de gegoede burgerij die zich het lot van de arbeiders aantrok, sprak o.a. Ferdinand Domela Nieuwenhuis. Hij was op 26 juli 1906 één van de sprekers op de Brink in Oranjewoud waar meer dan 10.000 enthousiaste aanhangers aanwezig waren. Hij pleitte voor algemeen kiesrecht en drukte zijn toehoorders op het hart de alcohol te laten staan. Een bekende uitspraak van hem was:

“Drinkende arbeiders denken niet en denkende arbeiders drinken niet”.

 

Deze advertentie omschrijft een ‘GROOTE OPENBARE VOLKSMEETING’, een Volksmeeting zoals die in ’t Meer in Heerenveen werd georganiseerd. Waar Domela Nieuwenhuis, anders dan vaak wordt vermeld, niet bij aanwezig kon zijn.

Lees meer …>>

De plaatsing van “de Blauwe Tent” in 1916, elders op deze site beschreven, is ook een actie van leden van de afdeling Heerenveen Knijpe en Oudeschoot en Omstreken der Nederlandsche Vereeniging tot afschaffen van Alcoholhoudende dranken.

Deze tekst is in samenspraak en met toestemming van de heer G. van der Werf  en mevr. E. van der Werf-de Vries  ( Prins Bernhardweg 51) tot stand gekomen.  Ook de foto’s zijn door hen beschikbaar gesteld.
Hiervoor onze hartelijke dank.

Daarnaast is er info gehaald van:
https://www.zuidoostfriesland.nl/alle-locaties/2004036312/volksgebouw-aurora

https://koninklijkfriesgenootschap.nl/wp-content/uploads/2020/12/V9_Fryslan_nov_dec_2019pdf_DEF.pdf

Tips of meer informatie?

Graag! Uw bijdrage is zeer welkom. Neem contact met ons op.