STICHTING ORANJEWOUD HISTORIE

RIJKSWEG 32 - EEN DORP IN TWEEËN

In 1940 volgt een zeer omvangrijk project: de omlegging van de Rijksweg 32. Deze ingreep heeft vergaande gevolgen, ook voor de ontwikkeling van Oranjewoud. Leeuwarder Courant 06-02-1940 >

 

Verhaal: ‘Oranjewoud dorp in tweeën’ door Janny Klein

P E R S B E R I C H T

“Deze ten Oosten langs Heerenveen te maken wegverlegging zal loopen van Nieuwebrug tot voorbij Oudeschoot en aansluiten aan de in 1937 en 1938 verbeterde wegvakken ten Noorden van Nieuwebrug en tusschen Oudeschoot en Wolvega.

In het nieuwe wegvak lang 10,4 km zal de Schoterlandsche Compagnonsvaart met naastgelegen weg door een hooggelegen vaste brug en en Tjongerkanaal door een beweegbare brug worden overspannen.
Het dwarsprofiel van de omlegging zal bestaan uit een 6 meter breede hoofdverharding met wederzijsche kantstrooken, breed 0,50 meter, waarnaast verharde bermen, breed 2,50 meter.

De nieuwe weg zal uitsluitend voor autoverkeeer worden bestemd, terwijl langs den bestaanden weg ten behoeve van het rijwielverkeer de aanwezige rijwielpaden zullen worden verbreed en waar deze ontbreken, zullen nieuwe rijwielpaden worden aangelegd.”

Deze tekening uit 1951, rond de tijd van de aanleg van RW32, geeft de de verharding van de Faunasingel en de Parkweg weer, maar laat ook mooi zien waar de ijsbaan, het vogelpark, het zwembad én de tennisbanen tegenover 'het Paviljoen' zich bevonden in die tijd.

Hieronder twee foto’s uit en rond 1960 van de Koningin Wilhelminaweg rond 1960. Het plaatsnaambord is dan een paar honderd meter oostwaarts verplaatst naar de overzijde van de Rijksweg 32. Daarmee werd de westzijde van de weg ‘Heerenveen’.
Even later wordt west van de dan nog enkelbaansweg ‘Zuivelhuis De Jong’ gesloopt om plaats te maken voor de nieuw aan te leggen vierbaansweg.

Het oostelijke deel van de Koningin Wilhelminaweg als je net de oversteek bij de hekken van de RW 32 had gemaakt.
De oversteekplaats Wilhelminaweg-RW32 met hekken in oktober 1984. Zuivelhuis De Jong werd toen gesloopt.

Oranjewoud, een dorp in tweeën

Tekst: Janny Klein

Oranjewoud ligt aan de oostkant van de A32, daarover bestaat geen discussie. Maar ligt er nu ook nog een deel van het dorp ten westen van deze snelweg? De Stichting Oranjewoud Historie heeft veel informatie verzameld over de aanleg van de snelweg en de gevolgen daarvan voor het dorp. Op die bron is dit artikel gebaseerd. We beginnen in 1938. Daarbij laten we alle technische informatie en de eindeloze discussies tussen gemeente en Rijkswaterstaat links liggen en focussen ons op de betekenis van de aanleg  van de A32 voor de inwoners van Oranjewoud.

Plannen voor tweebaans snelweg

Bij het begin van ons verhaal gaat het verkeer van Leeuwarden naar Wolvega en verder nog over de Dracht en de Tolhuisweg. De eerste plannen om daarin verandering te brengen dateren van 1938. Een eerste schets voor een tweebaans snelweg werd gemaakt. In alle versies van de plannen werd Oranjewoud doormidden gesneden. Er moest een tunneltje worden aangelegd om badpaviljoen en (later) vogelpark ‘Tropenfauna’ bereikbaar te houden, ter vervanging van het bestaande voetpad.

Aanvankelijk was het de bedoeling nog een parallel pad langs de snelweg voor langzaam verkeer aan te leggen. In plaats daarvan werd in 1951 besloten de Lollius Ademalaan te voorzien van riolering en te verharden. Een jaar later kwam de riolering en  in 1955 werd asfaltverharding aangebracht. Een hele verbetering voor de bewoners.

Krantartikel waarin het eerste tracé van de RW32 is beschreven

Koningin Julianaweg en Koningin Wilhelminaweg zouden doorsneden worden. Bij de Koningin Julianaweg kwam een kruising . Bij de Koningin Wilhelminaweg alleen een oversteek voor voetgangers en fietsers. De bewoners waren het hier absoluut niet mee eens en zelfs de ANWB bemoeide zich er mee. Maar Rijkswaterstaat hield voet bij stuk.

Voor de aanleg van de weg moesten ook woningen worden gesloopt: aan de Koningin Julianaweg ‘De Zonnehof’ van bewoonster Anna Schotanus.

Aan de Koningin Wilhelminaweg werd het boerderijtje van de familie H. de Vries afgebroken. Aan deze weg verscheen een nieuwe Zonnehof. De Koningin Julianaweg werd de toegangsweg naar de snelweg en de Koningin Wilhelminaweg moest het, ondanks protesten van onder meer de ANWB, doen met een oversteek voor fietsers en voetgangers.

Veel verkeer vanuit Heerenveen en Oudeschoot zou via de westelijke kant van de Koningin Julianaweg de nieuwe snelweg op rijden. Die straat was echter te smal om al dat verkeer te verwerken. Verbreden dus. Daarvoor is van een groot aantal particulieren een reep grond aangekocht. Het kruispunt bij het Tolhuis werd aangepast, waarvoor onder andere grond van de familie Wouda nodig was. De Koningin Julianaweg kreeg de ruimte.

Het was 1956 voor de snelweg, met de nodige aanpassingen in Oranjewoud gereed was. In datzelfde jaar dient de heer Wink bij de gemeente een verzoek in om in Oranjewoud een vogelpark te stichten. Op 17 april 1957 wordt ‘Tropenfauna’ geopend. Behalve het vogelpark gaat ook het eerdere Badpaviljoen onder die naam verder. Vanaf het begin wordt de exploitatie bemoeilijkt door financiële problemen. Die hebben tot gevolg dat de huur van park en restaurant in 1971 wordt overgenomen door de heer Hulsinga, wonend aan de Koningin Julianaweg. Na zijn overlijden verdwijnt deze bijzondere attractie.

De snelweg is gereed

Na voltooiing van de nieuwe snelweg blijken de problemen geenszins voorbij. Er gebeuren zeer regelmatig ernstige verkeersongelukken op de nieuwe kruising, ook meerdere malen met dodelijke afloop. Op de Koningin Julianaweg ontstaat aan de westelijke kant overlast door de vele vrachtwagens die vanuit de industrieterreinen in Heerenveen en Oudeschoot via deze weg de snelweg op moeten.

In 1972 komt er een plan tot plaatsing van verkeerslichten op de kruising. Uiteindelijk valt  een besluit daarover pas in 1978 en worden de lichten gerealiseerd. Een flinke verbetering voor overstekende bewoners. Maar een nieuw probleem voor de bewoners aan de oostelijke kant van de Koningin Julianaweg: door de (vaak flinke) rij wachtenden voor het rode licht komen zij met de auto het erf niet meer af. Kort na deze aanpassing in de snelweg begint al de discussie over verdubbeling van de rijbanen en de uitbouw tot autosnelweg.

Bij de foto’s: impressie van de werkzaamheden aan het kruispunt RW32-Julianaweg in 1976
door Albert van der Meulen.
In 1976 wordt het kruispunt voorzien van in en uitvoegstroken. Weer een paar jaar later komen de verkeerslichten.

Naar een vierbaansweg

Uit een onderzoek in 1977 blijkt dat er relatief veel vrachtverkeer gebruik maakt van de snelweg: 20% van alle auto’s. Noordelijke ondernemers beginnen zich te roeren. Zij dreigen hun bedrijven te verplaatsen naar zuidelijker plaatsen vanwege de slechte verbinding. Rijkswaterstaat doet dan ook al enkele jaren onderzoek naar geschikte tracé s voor een verdubbeling van de weg. Er komen drie alternatieven op tafel. Een daarvan loopt dwars door de bossen van Oranjewoud. Het is 1980 als een ‘zwartkrant’ wordt aangeboden aan de Tweede Kamer. Hierin benadrukken belanghebbenden “de hoge urgentie van de ombouw tot autosnelweg”.

Er worden afspraken gemaakt tussen regering en het Noorden over de aanleg van de weg. Rijkswaterstaat komt nu (1981) met vijf mogelijke varianten van de weg op de proppen. Er volgen drie informatie-avonden, ook voor de bewoners. Echter, de regering moet bezuinigen en wil van de gemaakte afspraken af. Een autoweg zou ook voldoende zijn. Verdere uitbouw tot vierbaans autosnelweg zou dan in de loop der jaren kunnen plaatsvinden. Bij het verbreden van de Rijksweg worden aan de Koningin Wilhelminaweg 3 panden afgebroken, waaronder het zuivelhuis van de Fam. de Jong en de naastgelegen woning Fermate. Aan de westkant wordt de derde woning afgebroken. Aan de Koningin Julianaweg is sloop niet nodig. Tevens moesten bomen langs RW 32 worden verwijderd en verplaatst. Een deel is nu terug te vinden op de Cissy van Marxveldtlaan.

Het duurt tot 1999 voor de hele weg gereed is. Voor de opening komt de minister van Verkeer en Waterstaat, mevrouw Netelenbosch, naar Heerenveen.

De nieuwe situatie

Met de nieuwe snelweg verdwenen de twee oversteekmogelijkheden voor voetgangers en fietsers binnen het dorp. Er moesten twee tunneltjes worden aangelegd. De ”Hofmastertunnel” in de Koningin Julianaweg werd in 1993 feestelijk geopend. In 1994 volgde het tunneltje bij de Koningin Wilhelminaweg. Trots werd vermeld dat het hier een “vrouwvriendelijk ontwerp” betrof.

De nieuwe weg bleek behoorlijk veel geluidsoverlast met zich mee te brengen, ook door het steeds toenemende verkeer. Dit leidde tot de oprichting van de Stichting Geluidshinder Oranjewoud. Met gemeente en Rijkswaterstaat werd gediscussieerd over het geluidsniveau, gewenste metingen en het terugbrengen van de snelheid tot 100 km per uur. In 2018 werden Kamervragen gesteld over dit onderwerp. Dat leidde tot een extra geluidsscherm en ander ZOAB. Daar bleef het bij.

De feestelijke opening in 1993 van de Hofmasterstunnel

Het dorp in tweeën

Door de aanleg van de snelweg raakte het westelijk deel van het dorp geïsoleerd van de kern en het bosgebied. De gemeente wijzigde de dorpsgrenzen en maakte Oranjewoud-West tot deel van de Heerenveense wijk De Akkers. Zo ontstond de merkwaardige situatie dat deze straten en hun bewoners formeel bij Heerenveen horen, maar (ook bij de gemeente) meetellen in het ledental van Plaatselijk Belang Oranjewoud, er één dorpsfeest is, één koffieochtend voor de ouderen, veel kinderen naar de Albertine Agnesschool gaan en ieder de Wâldknyn kan ontvangen.

Nadat Oudeschoot met succes streefde naar de oude dorpsnaam is ook in het westelijke deel van Oranjewoud geprobeerd de oude dorpsnaam terug te krijgen. Helaas, zonder succes. Niet alle bewoners hechtten hieraan en PostNL lag dwars: alle postcodes zouden aangepast moeten worden en daarvoor werd een gigantisch bedrag gevraagd.
Dus blijft de vraag: waar ligt de grens van Oranjewoud: bij de A32 of bij de Tolhuisweg.

Tips of meer informatie?

Graag! Uw bijdrage is zeer welkom. Neem contact met ons op.