STICHTING ORANJEWOUD HISTORIE

WOUDA'S ZADEN

Alvast een voorproefje over de geschiedenis van dit bedrijf, dat zijn wortels in Oranjewoud heeft. Een  krantenartikel uit 1949 het jaar dat Wouda al reeds 70 jaar bestond.

70 JAAR ``G.J. WOUDA FRIESCHE ZAADHANDEL N.V.``

„Wouda’s Zaden sinds 1879″, zo leest men op één der gebouwen van het bedrijf te Oranjewoud op de hoek van de Burg. Falkenaweg en de Koningin Julianaweg tegenover het witte huisje, waar de zaadhandel van de familie Wouda is’ gevestigd.

Uit dit opschrift blijkt dus al dat het jaar 1949 voor dit bedrijf een jubileumjaar is, of liever gezegd, dat in dit jaar weer een mijlpaal is bereikt, waarbij men graag eens achter zich kijkt, om nog eens in het verleden te zien. Om de pers de gelegenheid te geven eens iets over de geschiedenis van dit bedrijf te vernemen, heeft de directeur, de heer S. Wouda in een bijeenkomst uit de historie van deze zaadhandel enige bijzonderheden medegedeeld.

Eén van de prachtige posters die de Heerenveense graficus Frits Klein voor Wouda heeft gemaakt.

De stichter van het bedrijf is geweest de heer Jochum Wouda, die afkomstig was uit IJlst, waar hij werkzaam was in het timmervak. In het jaar 1876 kwam hij naar Oranjewoud, vestigde zich aan de Heidelaan en begon daar in de herfst van 1879 met tuinderij, het kweken van groenten en het winnen van zaad. De kwekerij was echter in die beginjaren hoofdzaak; de zaden werden betrokken uit Enkhuizen, van ouds de bakermat der zaadhandel in ons land. Het was in die jaren de tijd van de „blauwe pûde”, hetgeen wil zeggen, dat de marskramers er op uit trokken met hun waar op de rug. Ook de heer Jochum Wouda behoorde bij die marskramers en zo bezocht hij zijn clientèle en daarnaast ook de week- en jaarmarkten.

Zijn zoons Gerke, Bote, Sietze en Luitzen hielpen toen reeds in het bedrijf. De prijs van de pakjes zaad was in die jaren nog niet dik, vooral niet, vergeleken bij thans. De prijzen varieerden van 1, 2 tot 2,4 cent per pakje en de zaden waren gewikkeld in krantenpapier en niet zoals thans in aparte, eventueel fraai gekleurde zakjes met opdruk. Gezien de lage prijzen per pakje kan men ’n marktverkoop van f 40 per dag, zoals toentertijd in Gorredijk werd bereikt, dan ook wel als een zeer goede dag aanmerken.

In die jaren werkte men natuurlijk ook heel anders dan nu. Het is wel voorgekomen, dat er in de namiddag nog plotseling een spoedbestelling naar bijvoorbeeld Echtenerbrug moest worden gebracht en men ging daar dan nog te voet naar toe.

In 1906 werd de zaak gesplitst. Gerke Wouda nam de zaadhandel over, Bote zette de kwekerij voort. De andere twee zoons waren inmiddels reeds uit de zaak getreden. In hetzelfde jaar, dat Gerke de zaadhandel in handen kreeg, werd er nog al het een en ander veranderd. Het oude marktsysteem werd afgeschaft en omgezet in een corps agenten, die hoofdzakelijk in Friesland, doch ook wel daarbuiten woonden (plus minus 100 in in getal). Dit bracht met zich mede, dat men in vele opz cfiten gemakkelijker kon werken. In 1906 werd ook begonnen met de uitgifte van een prijscourant. Tevens werd de zaak uitgebreid, wat betreft het personeel. Er zat nu gang in het bedrijf.

In 1915 meende de heer Wouda dat er eens wat nieuw bloed moest worden toegevoegd en er kwam een man, die zich op het gebied der zaadhandel, zowel wat de kwekerij als de expeditie betrof gespecialiseerd had. Deze, de heer Th. de Roos, verdween in latere jaren, maar inmiddels was de heer D. Talma in diens voetporen getreden en sinds 1916 is deze de deskundige man en thans als bedrijfsleider werkzaam.
In 1919 werd de zaadhandel verplaatst van de Heidelaan naar de plaats waar ze thans nog is gevestigd.

De bedrijfsgebouwen van Wouda's Zaden in 1956

Grote uitbreidingen na 1920

In dit jaar moest er ook een grote uitbreiding van gebouwen en terreinen plaatsvinden en dat gebeurde dan ook. Tussen de beide wereldoorlogen werden op het nieuwe terrein vier aparte gebouwen gesticht met pakhuizen, expeditieruimte en zaaddrogerij.

Het aantal kwekerijcomplexen in Oranjewoud en omgeving werd gebracht op vier. Het agentencorps werd zodanig uitgebreid, dat men nu bijna in elk plaatsje in ons land een agentschap heeft. Vanzelfsprekend hield de uitbreiding van administratief en kwekerijpersoneel gelijke tred met de vergroting van het bedrijf. Op hoogtijdagen werkt men vaak met 16 mensen op het kantoor en een 30 man op de kwekerij. Maar deze cijfers zijn in een bedrijf als dit natuurlijk nimmer constant.

Bij de vele verbeteringen die de heer Gerke Wouda in zijn bedrijf heeft ingevoerd, dient ook nog te worden vermeld dat hij overging tot het stichten van een eigen drukkerij voor het bedrukken der zaadzakjes. Een drukker vindt hier een volledige dagtaak. De firma Wouda heeft zich niet alleen beperkt tot de handel in zaden. In het begin der crisisjaren, in 1928, toen er vraag kwam naar goede pootaardappelen van de klei, legde men zich ook op deze handel toe. De aardappelen werden van de kleigebieden direct naar de afnemers geëxpedieerd. Later, in 1939, heeft men deze expeditie zelf in handen genomen en is het een belangrijk onderdeel van dit bedrijf geworden, naast de verkoop van bloem-, tuinbouw- en fijnere landbouwzaden. Met de grove landbouwzaden, zoals rogge en haver, heeft men zich weinig bemoeid.

Ook in het buitenland had men voor de oorlog zijn contactpunten en wel in België, waar in Deurne een agentschap was gevestigd. In 1934 begon men dit land zelf te bereizen, wat door de oorlog weer onmogelijk werd. Thans is men bezig deze relaties weer aan te knopen.

In Juli 1939 overleed de heer Gerke Wouda; de zaak werd door zijn enige zoon Sietze voortgezet. In 1941 is het bedrijf omgezet in een N.V.. Een eigenaardigheid met een bedrijf als dit is, dat niet wordt geleverd aan grossiers en groothandelaren, maar direct aan de kleine verbruiker. Het is dus als het ware een detailhandel, maar dan wel heel erg in het groot.

Een belangrijke vraag in onze tijd is, of er ook geëxporteerd wordt en ook op dit gebied spreekt de firma Wouda een woordje mee. Er worden bloembollen, pootaardappelen en zaden geëxporteerd naar Engeland, België, Frankrijk, Duitsland en Zuid-Afrika. Dit is dus in het kort een beeld van een bedrijf, dat uit een heel bescheiden begin is gegroeid tot een zaak van naam ook buiten onze landsgrenzen.

Tips of meer informatie?

Graag! Uw bijdrage is zeer welkom. Neem contact met ons op.